Τι κρίνεται στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ στις 3 Νοεμβρίου

Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι πηγαίνουν στις κάλπες για τις ενδιάμεσες εκλογές. Η πόλωση της προεκλογικής περιόδου είναι δεδομένη, όπως και το ενδιαφέρον για το ποιο κόμμα θα ελέγχει το Κογκρέσο. Σε τοπικό επίπεδο, όμως, η ψήφος αφορά και δικαστές, σερίφηδες και δημοψηφίσματα.

Επίσημη ημέρα των εκλογών είναι η 3η Νοεμβρίου. Σε ορισμένες πολιτείες η ψηφοφορία είχε ξεκινήσει ήδη από τις 4 Σεπτεμβρίου, είτε με φυσική παρουσία είτε με επιστολική ψήφο. Έως το βράδυ της Δευτέρας 2 Νοεμβρίου είχαν ψηφίσει περισσότεροι από 56 εκατομμύρια Αμερικανοί πολίτες, ένδειξη έντονου ενδιαφέροντος για τη φετινή διαδικασία.

Η ανανέωση του Κογκρέσου

Οι ψηφοφόροι καλούνται να ανανεώσουν εν μέρει το Κογκρέσο. Το νομοθετικό όργανο των ΗΠΑ έχει δύο σκέλη: τη Βουλή των Αντιπροσώπων, με 435 μέλη, και τη Γερουσία.

Οι προεδρικές εκλογές διεξάγονται κάθε τέσσερα χρόνια, την πρώτη Τρίτη του Νοεμβρίου. Στα μισά της θητείας του προέδρου οι Αμερικανοί επιστρέφουν στις κάλπες για τις ενδιάμεσες εκλογές.

Στις ενδιάμεσες εκλογές αναδεικνύονται και τα 435 μέλη της Βουλής, με διετή θητεία. Κρίνονται επίσης 35 από τις 100 έδρες της Γερουσίας. Η θητεία των γερουσιαστών είναι εξαετής.

Το αποτέλεσμα θα δείξει αν το Κογκρέσο θα ελέγχουν οι Ρεπουμπλικάνοι ή οι Δημοκρατικοί, που βρίσκονται σήμερα στην αντιπολίτευση. Από αυτό εξαρτάται και το πόσο εύκολα θα μπορέσει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να προωθήσει τα σχέδιά του.

Δικαίωμα ψήφου έχουν 250 εκατομμύρια Αμερικανοί. Από το 2002, το ποσοστό αποχής κινείται κατά μέσο όρο κοντά στο 43%.

Η ώρα που κλείνουν οι κάλπες

Λόγω της διαφοράς ώρας με την Ελλάδα, των αποφάσεων των τοπικών εκλογικών επιτροπών και των διαφορετικών ζωνών ώρας στις ΗΠΑ, τα πρώτα αποτελέσματα θα αρχίσουν να έρχονται τα ξημερώματα, ώρα Ελλάδας. Η καταμέτρηση δεν αναμένεται να ολοκληρωθεί πριν από το βράδυ της Τετάρτης 4 Νοεμβρίου.

Οι πρώτες κάλπες κλείνουν στις 3 τα ξημερώματα της Τετάρτης, ώρα Ελλάδας, στην Ιντιάνα. Οι τελευταίες κλείνουν στην Αλάσκα, στις 10 το πρωί ώρα Ελλάδας.

Ο Ντόναλντ Τραμπ και το κλίμα των εκλογών

Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Ντόναλντ Τραμπ κρατά οριακή πλειοψηφία στο Κογκρέσο. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν κλίμα μάλλον δυσμενές.

Συνήθως το κυβερνών κόμμα καταγράφει απώλειες στις ενδιάμεσες εκλογές. Μοναδική εξαίρεση ήταν το 2002, έπειτα από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Θεωρείται απίθανο να υπάρξει και τώρα απόκλιση από αυτό το μοτίβο. Η αποδοχή του Αμερικανού προέδρου υποχωρεί συνεχώς και ο πληθωρισμός μένει υψηλός, αυξημένος κατά 3,7% σε ετήσια βάση τον Σεπτέμβριο.

Η σημερινή εικόνα του Κογκρέσου

• Βουλή των Αντιπροσώπων

Το σώμα ελέγχεται σήμερα από τους Ρεπουμπλικάνους, με 219 έδρες έναντι 214 των Δημοκρατικών. Δύο έδρες, στη Φλόριντα και το Τέξας, μένουν προς το παρόν κενές.

Κάθε πολιτεία εκλέγει συγκεκριμένο αριθμό αντιπροσώπων, ανάλογα με τον πληθυσμό της. Τα όρια των περιφερειών από τις οποίες εκλέγονται έχουν γίνει πεδίο σφοδρών αντιπαραθέσεων, ιδίως στη διάρκεια της θητείας του Τραμπ. Επτά πολιτείες, παραδοσιακά προσκείμενες στους Ρεπουμπλικάνους, επανασχεδίασαν τα όρια των περιφερειών τους, ελπίζοντας να περιορίσουν τις απώλειές τους. Οι Δημοκρατικοί απάντησαν με ανάλογη κίνηση στην Καλιφόρνια, με προοπτική να κερδίσουν πέντε έδρες.

• Γερουσία

Το άνω σώμα του Κογκρέσου έχει 100 έδρες και ελέγχεται επίσης, επί του παρόντος, από τους Ρεπουμπλικανούς. Διαθέτουν άνετη πλειοψηφία 53 γερουσιαστών έναντι 45 Δημοκρατικών και δύο ανεξάρτητων. Είναι οι Άνγκους Κινγκ και Μπέρνι Σάντερς, που κατά κανόνα ψηφίζουν μαζί με τους Δημοκρατικούς. Επειδή ανανεώνεται μόνο το ένα τρίτο της Γερουσίας ανά διετία, φέτος μπαίνουν στην κάλπη 35 έδρες: 22 που κατέχουν Ρεπουμπλικάνοι και 13 που κατέχουν Δημοκρατικοί.

Η Γερουσία δίνει δύο γερουσιαστές σε κάθε πολιτεία, ανεξάρτητα από τον πληθυσμό της. Έτσι, οι 590.000 κάτοικοι του Ουαϊόμινγκ εκπροσωπούνται από τον ίδιο αριθμό γερουσιαστών με τους 40 εκατομμύρια κατοίκους της Καλιφόρνιας.

Γιατί βαραίνουν οι αρμοδιότητες του Κογκρέσου

Τα δύο σώματα ασκούν τη νομοθετική εξουσία, δηλαδή έχουν την αρμοδιότητα να θεσπίζουν νόμους. Λειτουργούν παράλληλα ως αντίβαρο στην κυβέρνηση. Αυτό μετρά ιδιαίτερα όταν ο πρόεδρος ενεργεί μονομερώς. Κανένας πρόεδρος μετά τον Φράνκλιν Ρούζβελτ, την περίοδο 1933-1945, δεν έχει υπογράψει τόσα εκτελεστικά διατάγματα όσα ο Τραμπ στη θητεία του, κατά μέσο όρο 166 τον χρόνο.

Τα μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας μπορούν:

• Να κόβουν τη χρηματοδότηση για συγκεκριμένες ομοσπονδιακές υπηρεσίες, προγράμματα ή προεδρικές πρωτοβουλίες.
• Να εποπτεύουν την εκτελεστική εξουσία, καλώντας σε ακροάσεις μέλη του υπουργικού συμβουλίου και διευθυντές ομοσπονδιακών υπηρεσιών. Πρόκειται για εξουσία κοινή, που παραδοσιακά όμως ανήκει στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
• Να ανοίγουν έρευνες του Κογκρέσου για δυσλειτουργίες ή για συγκεκριμένες υποθέσεις.
• Να κινούν διαδικασία παραπομπής (impeachment), για την απομάκρυνση του προέδρου από το αξίωμα λόγω προδοσίας, δωροδοκίας ή άλλων σοβαρών εγκλημάτων και παραπτωμάτων. Απαιτείται απλή πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων και έπειτα δίκη ενώπιον της Γερουσίας. Για καταδίκη ή απομάκρυνση χρειάζεται πλειοψηφία δύο τρίτων των γερουσιαστών.

Αν το Κογκρέσο περάσει εξ ολοκλήρου στον έλεγχο των Δημοκρατικών, η ικανότητα του Τραμπ να κυβερνήσει ενδέχεται να δυσχερανθεί σημαντικά στα δύο τελευταία έτη της θητείας του.

Οι Δημοκρατικοί έχουν ήδη ανακοινώσει ότι θα ξεκινήσουν έρευνες με στόχο τον πρόεδρο και τους στενούς συνεργάτες του, σχετικά με καταγγελίες για διαφθορά. Σχεδιάζουν επίσης να επαναφέρουν τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, να θέσουν τέλος στον πόλεμο με το Ιράν και να καταργήσουν τους δασμούς που επιβλήθηκαν στον υπόλοιπο κόσμο τα δύο τελευταία χρόνια.

Τα όρια της εξουσίας του Κογκρέσου

Η εξουσία του Κογκρέσου έχει όρια. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ μπορεί να αρνηθεί την υπογραφή ενός νομοσχεδίου, ώστε αυτό να μην γίνει νόμος, ασκώντας προεδρικό βέτο.

Το Κογκρέσο μπορεί να παρακάμψει το βέτο, αν εγκρίνει το νομοσχέδιο με πλειοψηφία δύο τρίτων. Αυτό έγινε το 1973, όταν ο Ρίτσαρντ Νίξον υποχρεώθηκε να αποδεχθεί το Ψήφισμα για τις Πολεμικές Εξουσίες (War Powers Resolution), που περιόρισε τη δυνατότητα του προέδρου να αναπτύσσει τις ένοπλες δυνάμεις χωρίς έγκριση του Κογκρέσου.

Οι εκλογές πέρα από το Κογκρέσο

Οι πολιτείες των ΗΠΑ συχνά αξιοποιούν τις ομοσπονδιακές εκλογές για να διεξαγάγουν ταυτόχρονα και τοπικές.

Μαζί με τις εκλογές για το Κογκρέσο, 36 πολιτείες εκλέγουν κυβερνήτη. Σήμερα, 18 έχουν Ρεπουμπλικανό κυβερνήτη και 18 Δημοκρατικό.

Οι ψηφοφόροι θα αποφασίσουν επίσης για:

• Την ανανέωση των δημοτικών συμβουλίων.
• Την εκλογή τοπικών δικαστών ή σερίφηδων.
• Την εκλογή μελών των σχολικών συμβουλίων, που καθορίζουν όχι μόνο τους προϋπολογισμούς αλλά και το περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων.
• Σε ορισμένες κομητείες, την εκλογή ιατροδικαστών, γραμματέων ή αξιωματούχων που εκτιμούν την αξία ακινήτων για φορολογικούς σκοπούς.

Τα 43 δημοψηφίσματα

Θα γίνουν και 43 τοπικά δημοψηφίσματα για ζητήματα πολιτικής, που συχνά αποτυπώνουν τις κύριες ανησυχίες της κυβέρνησης.

Τέσσερις πολιτείες εξετάζουν τις αμβλώσεις. Τρεις επιδιώκουν να κατοχυρώσουν το δικαίωμα στη διακοπή της κύησης και μία, το Μιζούρι, να την απαγορεύσει με συνταγματική διάταξη.

Δεκατρείς πολιτείες θέτουν το ερώτημα της απαγόρευσης εγκατάστασης κέντρων δεδομένων (data centers) στο έδαφός τους.

Τέσσερις πολιτείες θα φέρουν σε λαϊκή ψηφοφορία διάφορα μέτρα που αφορούν τη στεγαστική κρίση.

Η Καλιφόρνια θα αποφασίσει για την επιβολή φόρου πλούτου στους δισεκατομμυριούχους.